نام اين اثر شگفت انگيز به زبان پارسي باستان,پارسه بوده و تخت جمشيد بر گرفته از نام پادشاه ايران باستان است.
شروع ساختمان پارسه در سال 530 پيش از ميلاد,توسط داريوش بزرگ بوده و پس از او,فرزندش خشايارشا آن را کاملا ساخته و به اوج آراستگي رسانده است.
دو دليل عمده براي ساخت تخت جمشيد بيان شده است:
يکي بخاطر برگزاري جشن نوروز دولت هخامنشي و ديگر اينکه به عنوان گنج خانه هخامنشي محسوب ميشده است.
در ساخت تخت جمشيد از سه نوع مصالح عمده از جمله چوب,خشتهاي خام و سنگهاي آهکي محلي استفاده شده است.
در تصاوير تخت جمشيد هيچکس عصباني نيست,هيچکس سوار بر اسب نيست,هيچکس را در حال تعظيم نميبينيم,هيچکس سرافکنده و شکست خورده نيست,هيچ قومي بر قوم ديگر برتر نيست و هيچ تصوير خشني درآن وجود ندارند.از افتخارات ايرانيان است که هيچگاه برده داري در ايران مرسوم نبوده است و تصوير هيچ برده اي در تخت جمشيد وجود ندارد.همچنين هنر هخامنشي هرگز انسان برهنه اي را به تصوير نياورده است...
بناي تخت جمشيد در سال 330 پيش از ميلاد توسط اسکندر به آتش کشيده شد.

قسمتهاي مختلف تخت جمشيد: 

*پلکان عبوري:
در ضلع غربي پارسه,ديواري به بلندي حدود 15متر و طول تقريبي حدود400 متر وجود دارد و پلکان ورودي به محوطه در شمالي ترين بخش اين ديوار قرار دارد.
اين پلکان شامل دو سري پله ميباشد که در ورودي بصورت متقابل از هم دور شده وپس از پاگرد پهني دوباره به سمت يکديگر ادامه مي يابند و در بالاي سکو بهم ميرسند.
بلندي هر پله نسبت به عرض آن بسار کم مي باشد به نحوي که چهارپايان به راحتي مي توانستنداز آن بالا و پايين روند.در هر سمت حدود 111پله تا بالاي سکو وجود دارد.

*دروازه ملل:
بالاي پلکان بزرگ ورودي مجسمه آسيب ديده دو گاو بزرگ بر فراز دو پايه سنگي بچشم ميخوردکه روزگاري دو ديواره درگاه بزرگ يک کاخ بوده است.

*کاخ آپادانا:
با عبور از حياطي که در جنوب دروازه ملل قراردارد,به پلکان شمالي کاخ آپادانا ميرسيم که ديواره هاي اين پلکان و پلکان شرقي آپادانا منقش به تصاوير اقوام مختلف ميباشد که هدايايي به همراه دارند.
ابعاد تالار مرکزي 60*60 متر ميباشد و زماني 36 ستون بسيار بلند در شش رديف داشته است.آپادانا داراي 3 تالار در شمال,شرق و غرب بوده که هرکدام داراي 12 ستون در دو رديف 6 ستوني بوده است.
ستونهاي آپادانا بلندترين ستونهاي تخت جمشيد است.

*تالار شورا(کاخ سه دري يا سه درگاهي):
اين تالار در انتهاي جنوبي پلکان شرقي آپادانا قرار گرفته است و نسبت به ساير کاخهاي تخت جمشيد کوچکتر است.
نام تالار شورا بر اساس نقش هاي مشاهده شده بر ديوارهاي اين کاخ به آن داده شده است که تعدادي از نجباي پارسي و مادي در کنار شاه نقش شده اند که گويا پس از ملاقات با عموم,شاه با سران کشور در اين مکان به مشورت وينشسته است.ساخت اين تالار در زمان اردشير اول به پايان رسيده است.